SUDAFRIKAKO APARTHEIDA

Apartheida Sudafrikan Partido nazionalistak eta Partido Afrikaans Sortu zuten 1912an.

Apartheida arrazakerian akto razista bat izan zen. Sudafrikan urte asko iraundu zuena, baiana 1948 etik 1990 era eta biztanle gehienak beltzaranak ziren. Apartheid hitza afrikako hizkera batean (Afrikaans) banaketa esan nahi du. Apartheidaren helburua arrazak zeparatzea zen, hau da, beltzaranak alde batetik eta beste batetik zuriak.

Ondorengo puntu hauek ziren beltzaranak ezin zutenak egin eta pertsona zuriak baino pribilejio baño askos ere gutxiago zituztela.

1948an Daniel Francois hautagaiak hauteskundeak irabazi zituen. Berehala hasi ziren eratzen apartheidaren sistema.

Sudafrikako biztante beltzaranak ezin zuten gobernuan posizio bat artu. Batzutan leku ez garrantsitsu batzuetan ez ezik.

Beltzaranak ezin zuten negoziorik montatu ezta pertsona zurientzako lan egin.

Garraio publikoan alde batetik beltzaranak joaten ziren eta beste batetik beste garraio batetik pertsona zuriak joaten ziren.

Beltzaranak ezin zuten leku jakin batzuetan sartu eta gutxiago ere zuriak bazeuden. Sarrera oso pribilejiatu bat izan ezik.

Eraikin publikoak, ofizinak, korreoak, epaitegiak, bi sarrera zeuden, bat pertsona beltzentzako eta beste zurientzako.

1970 ume baten edukazioa ume zuri bat baño % 10 baño gehiago balio zuen.

Nelson mandela anti-apartheid zena, sudafrikako presidente autatu zuten 1994an zen eta bera izan zen apartheitik atera zuena sudafrikako beltzarareni. 1962an kartzelatua izan zen eta 27 urte pasa zituen kartzelan. 1999 De klerkeri utzi zion kargua. De klerk presidenteak bere lehenengo diskurtsoan beltzaranekiko arrazakeriarekiko legegak kendu egingo zuela apurka-apurka anuntziatu zuen 1990ean. (De Klerk presidentea zuria zen eta mandela beltzarana). Nelson Mandela premio asko lortu ditu honetagik, adibidez, Premio de la paz deiturikoa. Bestalde Namibiak independentzia eskuratu zuen Hegoafrikatik.

PLATON

Platon, Greziako Filosofo garrantzitsuenetarikoa izan zen. Sokratesen ikasle eta Aristotelsen maisua izan zen. Sokratesengandik jasotako eragina nabarmena izan zen. Filosofiaren inguruan zekien dena eragin nabarmena ere izan zuen bere bizitzan. Filosofiaz aparte, etika, politika, metafisika eta epistemologia aztertu zituen.

BIZITZA

Bere bizitzari buruz ez dakigu asko. Platon hil zenean, bere biografia Espeusipo bere ilobak idatziriko laudoriok estali zuten. Diogneses Lartzioaren bilduman agertzen diren datuak anekdotak dira. Bere bizitzaren gora beherak kontatzen ditu. Iturri fidagarriena Platonek idatzi zuena da, gutunetan idatzi zituen datuak.

Atenasen jaio zen Platon. Familia handi batean jaiota dago. Ariston zen bere aita, bere ama Periktione deitzen zen.

Platonen jaiotzezko izena Ariston izan zen, baina "Diogenes Laertzioren" arabera, Platon izena bere gorpuzkera zabalagatik jarri zioten izen hori. Familia aberats bat zuen eta horregatik hezkuntza zabala jaso zuen. Sokratesen ikasi izan zen eta eragin h andia izan zuen Platonengan, bere maisu eta eredu bihurtu zen.

Sokrates, K.a 399 urtean epaituta eta kondenatua izan zen, bere ikasleen kontrako kanpaina bat jarri zuen Atenasen. Horren ondorioz, Platonek Atenasetik alde egin zuen, Sokrateseri zer gertatu zitzaionaren beldurrez. Hamabi urte egon zen Atenasetik kanpo.

Platonek zituen ideia politikoak martxan jarri zituen. Bere saiakerak porrot egin zuen eta Dionisioren babasea galdu eta esklabo bihurtu omen zen (ez da fidagarria datu hau). K.a 385. urtean Atenasera bueltatu zen eta "Akademia" izeneko ikastatxea sortu zuen. Bertan filosofia irakasten.


Sizilisako Dionisio II.a agintera heldu zen. Bigarren bidaia hau ere ez zen ongi bukatu. Erregeak bere aurkako matxinada bat antolatu zion Dioni eta erbesteratu egin zuen. Platon atxilatu zuten Silizian. Azkenean, erregearen baimenaz Atenasera itzuli zen. Dionekin elkartu ziren Ikastetxean. Bertan 4 urte igaro zituzten. Baina gauzak ez ziren ondo suertatu, eta Platon berriz atxilotu egin zuten, eta Dionek ihes egin behar izan zuen. Honek armada bat osatu eta Sizilia bere gain hartu nahi zuen, azkenean erahila izan zen. Platon Atenasera itzuli eta Akademian eman zituen bere bizitzako azken hamairu urteak, 80 urtekin hil baitzen.


LANAK

Platonen lanak osorik heldu zaizkigu. 36 solasaldi eta beste 7 lan. 7 lan horiek, ez dira Solasaldietan sartzen.
Gaur egungo adituek diotenez, Platonenak ez direla uste dute. Platonen zalantzazko 13 gutun daude.

GABONAK

SOLSTIZIOA

Udako solstizioa, ekainaren 21ean izaten da udako egunik luzeena Ipar Hemisferioan eta laburrena Hego Hemisferioan.

Hego poloan inoiz ez da eguzkia irtetzen, beti 23º ra mantentzen da horizontaren azpian.

Neguko solstizioa, abenduaren 21ean izaten da eta urteko egunik luzeena da Ipar Hemisferioan eta laburrena Hego Hemisferioan.

Hego poloan eguzkia 24º kostante baten ibiltzen da.


TRADIZIOAK

• Lehenengo erromatarrek baino arinago, hoguera batean dantza egitea

• Sudamerican adibidiz, solstizioa urte berriaren modutzat hartzen dute.

EGUBERRIA


Eguberriak, urte berriaren ospakizunak dira, eta eguna luzatzen da, neguko solstizioa. Azken urteetan, Kristautasunean oinarritu da egurberria, Kristoren jaiotzarekin erlazionatuz, baina ez dago inongo frogarik Jesus egun horietan jaio zela.

Kristauentzat, eguberria da urteko egunik nagusiena


EGUBERRIAREN JATORRIA

• Argiaren festa: Eguna luzatzen hasten denean, horren ondorioz da festakizun hau.

• Jesukristoren jaiotza:  Jesuseren jaiotzarekin kokatzen da hau. Abenduak 24ean, gauean, edo abenduak 25, oso goiz jaio homen zen.

NAVIDAD HITZAREN JATORRIA

Navidad hitzaren jatorria "Navitate" hitzetik dator.


Navi = nacimiento, jaiotza

vita = de la vida

te = para ti

Beraz, Navidad hitza, "Munduaren jaiotza zuretzako!  esan nahi du.

• Abenduak 25a hartu zen, Jesusen jaiotzaren egunagatik.

• Gabonetako zuhaitza: Kristautasunaren seinale moduan hartzen da.

 BANDEREN JATORRIA

 Egipziarrek asmatu zuten lehenengo bandera, Egipziarrek egin zuten gerra baten edo Egipziarrek egin zuten batzar baten sortu zela bandera esaten dute.



IKURRIÑA

Ikurriña, Euskal Herriko ikur nagusiena da. Gorriz, berdez eta zuriz osatuta. Luis Aranak, Sabino Aranaren anaiak marraztu zuen ikurriña 1894.urtean.

Gaur egun EAEko ikurriña ofiziala da.

ESANAHIA:    

Hiru osagai ditu:

• Kolore gorria: Bizkaitarr irudikatzen gaitu, historian kolore gorria bizkaiako kolore moduan hartu delako.

• Kolore berdea: Gernikako arbolarekin zer ikusia duela esaten dute batzuk eta beste batzuk Padurako borrokarekin, San Andres gurutzearekin.

•  Kolore zuria: Jainkoari egiten dio erreferentzia nagusiena, eta baita ere Gernikako Arbolaren atzekaldean dagoen gurutze zuriari.

IKURRIÑAREN HISTORIA:

Sabino Aranak sortu zuen ikurriña, lehenengoz Bizkaiarentzat  bakarrik izan zen, baina geroago Euskal Herri osoarentzat ezarri zen. Sabino Aranak, horrekin ez zegoen guztiz ados, orduan, Luis Aranak ( Sabinoren anaia ), zazpi bandera irudikatu zituen, Euskal Herriarentzat bat eta besteak probintzia bakoitzeko, hau da, Bizkaia, Araba, Gipuzkoa, Nafarroa, Zuberoa eta Lapurdi.

Francok 1939.urtean ikurriña legez kanpo utzi zuen, hegoaldean diktaduraren menpe egon zen, baina Ipar Euskal Herrian arazorik gabe erabiltzen zen.


GAUR EGUNGO EGOERA:


Ikurriña Euskal Herri osoaren ikurra da. Balio handia du politika eta kulturaren aldetik. Eusko abertsaleek errebindikazio asmoarekin erabiltzen dute askotan.

• EAE: Euskal Autonomia Erkidegoan ikurriña ofiziala da.

• Ipar Euskal Herria: Kulturaren adierazpidea da ikurriña. Ikurriñaren erabilera ez dago legez araututa, ez dauka ofizialtasuna. 

• Nafarroako Foru Erkidegoa: Izaera politiko argia du. Euskal kultura eta abertzaletasunari oso lotuta dago. 

IRLANDAKO BANDERA

Irlanda Errepublikako bandera da. Hiru kolorez osatuta: berdea, zuria eta naranja.Naranjak, protestanteei egiten die erreferentzia, berdea, katolikoei eta zuria, bakea errepresentatzen du.

Batzuk esaten dute jendearekin zer ikusia duela, hau da, azalaren kolorea, ilearen kolorea eta begien kolorea.


 HISTORIA:


1848. urtean sortu zen, `Joven Irlanda´ko iraultzan sortua. Bandera hau, jende katolikoei (kolore berdea) eta jende protestanteei (kolore naranja). Eta kolore zuria Irlandako islen bakea adierazten du.



MEXIKOKO BANDERA

Mexikoko bandera 1968ko irailaren 16an sortu zen. Hiru koloreko hiri zutabe daude. Berdea, zuria eta gorria. Banderaren erdian mexikoko armarria dauka. Kolore hauek arrazoi batzut dituzte: Gorria: maitasuna eta alaitasuna adierazten du, zuria: bakea irudikatzen du eta berdea natura eta mendiak adierazten ditu.


Bandera hau mexikoko independentziaren gerran espainiaren kontran diseñatua izan zen,
Bandera hau mexikoko laugarren bandera da, Gustavo Diaz Ordazek imposatu zuen eta Francisco Eppens Helguera diseñatutakoa da.